Hành Trình "Giữ Lấy Sợi Cói Quê Hương" Giữa Cơn Lốc Đô Thị Hóa Đà Nẵng 2026

Trong tiến trình vươn mình mạnh mẽ của thành phố Đà Nẵng năm 2026, những giá trị công nghệ, vi mạch bán dẫn và các đại đô thị thông minh đang định hình nên một diện mạo tương lai vô cùng rực rỡ. Thế nhưng, giữa tiếng máy móc reo vang của các khu công nghiệp sầm uất, tại một vùng đất ngoại ô thanh bình thuộc xã Hòa Tiến, huyện Hòa Vang, người ta vẫn nghe thấy một thanh âm lạch cạch, nhịp nhàng đều đặn phát ra từ những khung cửi gỗ cổ truyền. Đó là tiếng lòng, là nhịp đập trái tim của những nghệ nhân đang ngày đêm kiên cường "Giữ lấy sợi cói quê hương".

"Sợi cói" ở đây không đơn thuần là một loại nguyên liệu thảo mộc thô sơ của đồng ruộng; nó chính là sợi tơ duyên nối liền quá khứ nghìn năm với hiện tại, là mạch nguồn bản sắc dệt nên cái hồn cốt mộc mạc, đôn hậu của con người xứ Quảng. Hành trình bảo tồn làng nghề chiếu cói truyền thống trước sức ép tàn khốc của nền kinh tế thị trường không chỉ là câu chuyện giữ gìn sinh kế, mà đã trở thành một cuộc chiến văn hóa thiêng liêng, nhằm giữ lại đốm lửa sưởi ấm linh hồn làng quê giữa lòng một đô thị hiện đại.

Lịch sử nghìn năm và nguồn cội thăng trầm của chiếu cói Cẩm Nê

Để hiểu vì sao người dân Hòa Vang lại trân quý và đau đáu với việc giữ gìn từng sợi cói, sợi lác đến vậy, chúng ta phải ngược dòng lịch sử tìm về nguồn cội của làng chiếu Cẩm Nê – một trong những chiếc nôi thủ công lâu đời và danh tiếng bậc nhất miền Trung.

Hành trình mở cõi và sự định hình của một thương hiệu

Theo các tài liệu gia phả và thư tịch cổ còn lưu giữ tại các nhà thờ tộc, nghề dệt chiếu cói Cẩm Nê có gốc rễ từ vùng đất Thanh Hóa. Vào khoảng thế kỷ XV, theo chân những đoàn quân mở cõi của vua Lê Thánh Tông về phía Nam, các bậc tiền nhân tinh thông tay nghề đã chọn vùng đất bằng phẳng ven sông lạch này để an cư lạc nghiệp. Nhận thấy điều kiện thổ nhưỡng nơi đây phù hợp với sự phát triển của cây cói, cây lác, họ đã dựng nên những khung cửi đầu tiên, đặt nền móng cho một làng nghề trứ danh.

Thời kỳ hoàng kim chốn cung đình

Dưới triều đại nhà Nguyễn, chiếu cói Cẩm Nê đã vượt qua ranh giới của những nếp nhà tranh mộc mạc để bước vào chốn hoàng cung uy nghiêm. Nhờ kỹ thuật dệt tinh xảo, hoa văn sắc nét, mặt chiếu mịn màng và độ bền bỉ vượt trội, chiếu Cẩm Nê đã được các vua triều Nguyễn chọn làm sản phẩm tiến vua, chuyên phục vụ cho cung đình và các phủ đệ của vương tôn công tử. Danh tiếng "Chiếu cói Cẩm Nê" từ đó vang xa khắp lục tỉnh Nam Kỳ và Đàng Trong, trở thành niềm tự hào rạng rỡ của văn hóa thủ công xứ Quảng.

Quy trình dệt nên nếp sống: Sự tỉ mẩn từ sợi cói, sợi đay

Một chiếc chiếu cói thủ công hoàn mỹ ra đời là kết quả của một chuỗi quy trình lao động cực kỳ công phu, đòi hỏi sự kiên nhẫn phi thường và đôi bàn tay tài hoa của người thợ. Ở Cẩm Nê, mỗi chiếc chiếu được coi là một tác phẩm nghệ thuật, nơi người nghệ sĩ dệt vào đó cả mồ hôi, tâm huyết và triết lý nhân sinh của mình.

Khâu chọn nguyên liệu và nhuộm màu bí truyền

Quy trình bắt đầu từ việc lựa chọn từng sợi cói, sợi lác. Cói sau khi thu hoạch phải được phân loại rạch ròi theo chiều dài và độ dày, sau đó đem phơi dưới cái nắng gắt của miền Trung cho đến khi sợi cói chuyển sang màu vàng chanh óng ả và đạt độ dai quy chuẩn.

Công đoạn nhuộm màu chính là lúc thể hiện bí quyết gia truyền của mỗi nhà vườn. Người thợ nấu các loại phẩm màu tự nhiên từ lá cây, vỏ củ trong các nồi đồng khổng lồ, sau đó nhúng từng búi cói vào nhuộm. Để màu sắc bám chặt, không bị phai nhạt theo thời gian và thời tiết ẩm ướt, cói phải được nhuộm khi nước còn đang sôi sùng sục, sau đó đem phơi khô một lần nữa trước khi đưa lên khung cửi.

Sự đồng điệu trên khung cửi gỗ

Nghệ thuật dệt chiếu Cẩm Nê đòi hỏi sự phối hợp nhịp nhàng, thần thúc của hai người thợ ngồi đối diện nhau trên khung cửi:

Người lao cói: Sử dụng một chiếc cây gạt bằng tre dài để lách từng sợi cói qua hệ thống sợi đay (sợi trân) đã được giăng mắc rạch ròi trên khung.
Người dập cửi: Đóng vai trò giữ nhịp, dùng sức đôi tay dập mạnh thanh cửi gỗ để ép chặt các sợi cói lại với nhau.

Tiếng thanh cửi chạm vào nhau vang lên âm thanh "lách cách, lách cách" đều đặn chính là thanh âm quen thuộc nuôi dưỡng tâm hồn bao thế hệ trẻ thơ làng cổ. Sự ăn ý đến từng milimet giữa hai người thợ quyết định độ phẳng mịn, dày dặn và độ khít của mặt chiếu.

Thách thức "Sợi cói mỏng manh" trước cơn lốc công nghiệp hóa

Bước vào kỷ nguyên công nghệ số và tiêu dùng nhanh năm 2026, số phận của những sợi cói quê hương đang phải đối mặt với những thử thách sinh tồn khốc liệt chưa từng có. Những làn sóng đô thị hóa và sự thay đổi trong thói quen sinh hoạt của người dân đang dần đẩy làng nghề vào thế ngặt nghèo.

Sự xâm chiếm của các sản phẩm công nghiệp giá rẻ

Sự xuất hiện của các loại chiếu nhựa công nghiệp, chiếu trúc, nệm cao su nhập khẩu với giá thành rẻ, mẫu mã đa dạng và sản xuất hàng loạt đã làm thu hẹp đáng kể thị phần của chiếc chiếu cói truyền thống. Nhiều gia đình hiện đại không còn mặn mà với chiếc chiếu cói, khiến đầu ra của làng nghề bị nghẽn lối.

Nguy cơ đứt gãy thế hệ trao truyền

Thách thức lớn nhất của Cẩm Nê hiện nay chính là sự thiếu hụt lực lượng kế cận. Các nghệ nhân lão thành – những người nắm giữ bí quyết tinh túy của nghề – đều đã ở tuổi xế chiều, mắt mờ chân chậm. Trong khi đó, thế hệ trẻ lại có xu hướng rời xa quê hương để đầu quân cho các nhà máy công nghệ cao, các khu công nghiệp vi mạch bán dẫn với mức thu nhập ổn định và môi trường làm việc hiện đại hơn. Việc ngồi hàng giờ bên khung cửi nóng bức để đổi lấy những đồng tiền công ít ỏi không còn đủ sức hút đối với thanh niên thời nay.

Bảng định vị giá trị: Chiếu cói thủ công truyền thống và Chiếu nhựa công nghiệp

Để giúp độc giả và người tiêu dùng có cái nhìn trực quan, khoa học và dễ dàng đưa ra lựa chọn hướng tới lối sống xanh, dưới đây là bảng so sánh rạch ròi giữa hai dòng sản phẩm:

Tiêu chí đánh giá	Chiếu cói thủ công truyền thống Cẩm Nê	Chiếu nhựa công nghiệp (Sản xuất hàng loạt)
Vật liệu & Quy trình	100% tự nhiên (Cói, lác, đay), dệt hoàn toàn bằng tay của nghệ nhân.	Nhựa tổng hợp polyme, chất tạo màu hóa học, sản xuất bằng máy móc.
Tác động sức khỏe	Tuyệt vời – Thoáng mát mùa hè, ấm áp mùa đông, thấm hút mồ hôi tốt, an toàn cho da em bé.	Kém – Bí bách, dễ gây đổ mồ hôi trộm, tiềm ẩn nguy cơ dị ứng từ hạt nhựa tái chế.
Giá trị thẩm mỹ & Văn hóa	Cao – Mỗi chiếc chiếu mang một hoa văn bản sắc riêng, chứa đựng giá trị di sản nghìn năm.	Thấp – Mẫu mã rập khuôn, vô hồn, mang tính chất tiêu dùng nhanh, dễ lỗi thời.
Thân thiện môi trường	Tuyệt đối – Tự phân hủy sinh học trong tự nhiên, không để lại rác thải nguy hại.	Kém – Mất hàng trăm năm để phân hủy, quá trình sản xuất xả thải khí độc ra môi trường.

Hành trình "Hồi sinh" sợi cội năm 2026: Khi công nghệ tiếp sức cho di sản

Không cam chịu để làng nghề bị xóa sổ trên bản đồ văn hóa, chính quyền huyện Hòa Vang cùng các nghệ nhân và những người trẻ tâm huyết tại Đà Nẵng đã triển khai một chiến lược toàn diện nhằm đánh thức và hồi sinh sức sống của sợi cói quê hương trong kỷ nguyên mới.

Ứng dụng tư duy "Quiet Luxury" vào thiết kế nội thất đương đại

Năm 2026, xu hướng kiến trúc thế giới đang tôn sùng phong cách tối giản sang trọng và thân thiện với thiên nhiên (Eco-chic). Nắm bắt tư duy đó, chiếu cói Cẩm Nê đã thay đổi rạch ròi về phom dáng và họa tiết:

Loại bỏ các hoa văn sặc sỡ lỗi thời; thay vào đó là các tông màu trung tính (nâu gỗ, beige, xanh pastel) và các đường nét hình học tinh tế.
Phát triển các sản phẩm ngách cao cấp phục vụ cho các không gian nghỉ dưỡng resort 5 sao: thảm trải sàn bằng cói, ốp tường cách âm bằng lác, rèm cửa sinh học và các bộ túi xách thời trang kết hợp giữa cói và da thuộc cao cấp. Sự chuyển mình này đã nâng tầm giá trị trái cói lên gấp hàng chục lần.

Kinh tế số và cuộc đổ bộ lên các sàn thương mại điện tử

Các bạn trẻ thuộc thế hệ Gen Z tại địa phương sau khi tốt nghiệp các ngành marketing, công nghệ thông tin đã chọn quay trở về làng nghề để thực hiện cuộc cách mạng số. Họ xây dựng hệ thống website chuyên nghiệp trên nền tảng Blogspot, mở các gian hàng chính quy trên Shopee, Lazada, TikTok Shop và quảng bá câu chuyện nghề thông qua các video ngắn giàu cảm xúc.

Hình ảnh cụ già tóc bạc phơ tỉ mẩn dệt chiếu bên khung cửi cổ kính được lan tỏa trên mạng xã hội đã chạm đến trái tim của hàng triệu người tiêu dùng, khơi dậy niềm tự hào hàng Việt và mang lại lượng đơn đặt hàng khổng lồ từ khắp mọi miền đất nước, thậm chí xuất khẩu sang các thị trường khó tính như Nhật Bản, châu Âu.

Du lịch di sản làng nghề: Mô hình tăng trưởng xanh bền vững

Gắn kết bảo tồn di sản với phát triển du lịch sinh thái cộng đồng (Community-based Tourism) là hướng đi chiến lược giúp Cẩm Nê tự khơi thông nguồn lực kinh tế tại chỗ.

Mô hình du lịch này mang lại hiệu quả kép vượt trội. Du khách có được những trải nghiệm văn hóa chân thực, sâu sắc; trong khi đó, người dân làng nghề có thêm nguồn thu nhập ổn định từ việc bán vé tham quan, cung cấp dịch vụ lưu trú homestay và tiêu thụ sản phẩm thủ công tại chỗ. Chiếc chiếu cói lúc này không còn phải chật vật tìm đường ra phố thị, mà chính dòng khách du lịch đã tự tìm đến tận xưởng để trân trọng mang di sản về nhà.

7. Kế sách bảo tồn hành lang nguyên liệu và thiết chế không gian làng nghề

Để sự bền bỉ của sợi cói không bị ngắt quãng, chính quyền thành phố Đà Nẵng trong các đề án quy hoạch nông thôn bền vững năm 2026 đã ban hành các quyết sách rạch ròi:

Bảo vệ nghiêm ngặt vùng nguyên liệu: Quy hoạch và giữ vững các cánh đồng trồng cói, lác tại Hòa Vang, ngăn chặn tình trạng san lấp đất nông nghiệp để xây dựng nhà ở tự phát, đảm bảo nguồn cung ứng vật tư ổn định cho làng nghề.
Thành lập Trung tâm bảo tồn và trình diễn di sản Cẩm Nê: Xây dựng một không gian kiến trúc nhà rường truyền thống quy chuẩn ngay tại làng, nơi trưng bày các hiện vật lịch sử, tổ chức không gian dệt chiếu trực tiếp cho nghệ nhân trình diễn và là nơi truyền dạy nghề miễn phí cho thế hệ trẻ.
Hỗ trợ vốn và công nghệ xanh: Cấp các khoản tín dụng ưu đãi dài hạn cho các hợp tác xã làng nghề mua sắm máy móc hỗ trợ khâu tước cói, sấy khô bằng năng lượng mặt trời để giảm bớt cường độ lao động cho người thợ nhưng vẫn giữ nguyên vẹn khâu dệt tay truyền thống để bảo tồn giá trị di sản cốt lõi.

Sợi chỉ đỏ nối liền hồn cốt cha ông

Hành trình "Giữ lấy sợi cói quê hương" tại làng chiếu Cẩm Nê, Đà Nẵng không phải là một nỗ lực níu kéo quá khứ một cách bảo thủ, hoài cổ. Đó là minh chứng hùng hồn cho bản lĩnh, ý chí và lòng tự hào dân tộc của con người đất Quảng, quyết không để những giá trị tinh túy nhất của cha ông bị nhấn chìm dưới làn sóng đô thị hóa.

Mỗi sợi cói được nhuộm đỏ, nhuộm xanh, mỗi nhịp đập cửi lách cách vang lên giữa sớm mai chính là một lời khẳng định đanh thép về sức sống trường tồn của văn hóa Việt Nam. Một Đà Nẵng đáng sống trong tương lai không thể chỉ có ánh sáng lộng lẫy của những tòa nhà chọc trời hay sự lạnh lùng của công nghệ AI; thành phố ấy chỉ thực sự vẹn tròn, rạng rỡ khi biết nâng niu, trân trọng và bảo vệ những khoảng lặng bình yên, những sợi cội nguồn thiêng liêng như chiếu cói Cẩm Nê.

Hãy cùng chung tay, mở lòng đón nhận và lan tỏa những sản phẩm thủ công truyền thống nước nhà, để sợi cói quê hương mãi xanh tươi, dệt nên những nhịp cầu hạnh phúc nối liền quá khứ oai hùng và tương lai thịnh vượng của dân tộc Việt Nam!

Làng chiếu Cẩm Nê, Chiếu cói Đà Nẵng, Bảo tồn làng nghề 2026, Văn hóa đất Quảng, Du lịch Hòa Vang, Nghệ nhân dệt chiếu, Di sản Đà Nẵng, Kinh tế xanh