Tiếng Kêu Cứu Từ Rừng Già Sơn Trà: Hãy Ngừng Trao "Yêu Thương Sai Cách" Cho Động Vật Hoang Dã!

Thiên đường xanh và hồi chuông cảnh báo nơi đầu sóng

Đà Nẵng từ lâu đã được mệnh danh là một trong những đô thị đáng sống bậc nhất Việt Nam, nơi sự phát triển hiện đại của những tòa nhà chọc trời, những trung tâm vi mạch bán dẫn hay hạ tầng công nghệ số không làm lu mờ đi sắc xanh của tự nhiên. Giữa lòng thành phố, bán đảo Sơn Trà sừng sững hiện ra như một viên ngọc lục bảo khổng lồ vươn mình ra biển Đông. Đây không chỉ là lá phổi xanh điều hòa khí hậu cho toàn đô thị mà còn là ngôi nhà chung linh thiêng của hàng trăm loài động thực vật quý hiếm, trong đó có phân loài khỉ vàng quý hiếm và "nữ hoàng linh trưởng" Voọc chà vá chân nâu.

Tuy nhiên, bước sang năm 2026, cùng với làn sóng bùng nổ của du lịch và sự gia tăng mật độ tiếp xúc giữa con người và tự nhiên, hệ sinh thái hoang dã tại Sơn Trà đang phải đối mặt với những thách thức chưa từng có. Những hành vi tưởng chừng như vô hại, xuất phát từ lòng trắc ẩn của du khách như việc cho động vật ăn, check-in chụp ảnh cận cảnh... lại đang âm thầm đẩy các loài động vật hoang dã vào vòng nguy hiểm, làm biến đổi tập tính tự nhiên và đe dọa sự phát triển bền vững của đa dạng sinh học. Việc nâng cao ý thức bảo vệ động vật hoang dã không còn là lời kêu gọi mang tính khẩu hiệu trên giấy tờ, mà đã trở thành một chiến dịch hành động khẩn cấp, đòi hỏi sự rạch ròi, kỷ luật và chung tay của toàn thể cộng đồng.

Thực trạng nhức nhối về xung đột giữa con người và động vật hoang dã

Bán đảo Sơn Trà có diện tích tự nhiên khoảng hơn 4.000 ha với thảm thực vật rừng đặc dụng phong phú. Theo số liệu khảo sát từ các cơ quan bảo tồn, nơi đây đang nuôi dưỡng nhiều đàn khỉ vàng (Macaca mulatta) sinh sống dọc theo các trục đường du lịch như đường Hoàng Sa, khu vực rặng đá Lê Linh, chùa Linh Ứng và các lối lên đỉnh bàn cờ.

Hiện tượng khỉ tràn xuống đường xin ăn

Nếu như trước đây, các đàn khỉ thường ẩn mình sâu dưới tán rừng già để tìm kiếm trái cây, búp non và côn trùng, thì những năm gần đây, hình ảnh hàng chục chú khỉ tràn xuống lòng đường, bao vây các bãi đỗ xe để "xin ăn" đã trở nên quá quen thuộc. Du khách khi đi qua các cung đường này thường mang theo hoa quả, bánh kẹo, khoai tây chiên, thậm chí là cả nước ngọt để ném cho khỉ ăn nhằm mục đích vui đùa hoặc chụp ảnh lưu niệm.

Sự biến đổi tập tính sinh học đáng báo động

Các chuyên gia sinh học cảnh báo rằng, việc động vật hoang dã tiếp xúc quá gần và phụ thuộc vào nguồn thức ăn của con người là một biểu hiện của sự "đứt gãy sinh thái". Thay vì tự đi tìm kiếm thức ăn trong tự nhiên để duy trì bản năng sinh tồn, các đàn khỉ đã chuyển sang lối sống "ăn bám" vào du khách. Chúng tụ tập tại các điểm tham quan, rình rập giật đồ ăn từ tay trẻ em, lục lọi các thùng rác để tìm kiếm phế liệu thức ăn. Điều này không chỉ làm mất đi vẻ đẹp hoang dã tự nhiên mà còn biến chúng thành những sinh vật hung dữ, sẵn sàng tấn công con người khi không được đáp ứng nhu cầu ăn uống.

Hiểm họa khôn lường từ hành vi cho động vật hoang dã ăn

Nhiều du khách khi bị nhắc nhở thường bao biện rằng: "Tôi thấy chúng đói nên mới cho ăn, đó là lòng thương hại cơ mạ!". Thế nhưng, từ góc nhìn khoa học và bảo tồn, đây là một hành vi "trao yêu thương sai cách" và để lại những hệ lụy vô cùng khốc liệt.

Nguy cơ nhiễm độc và suy giảm sức khỏe của động vật

Thức ăn của con người (bánh kẹo, thực phẩm chế biến sẵn, đồ chiên rán) chứa một lượng lớn đường, muối, chất bảo quản và dầu mỡ. Hệ tiêu hóa của động vật hoang dã không được cấu tạo để hấp thụ các chất này. Việc ăn thực phẩm công nghiệp lâu ngày khiến khỉ bị béo phì, rụng lông, mắc các bệnh về tim mạch, suy răng và giảm tuổi thọ nghiêm trọng. Chưa kể, những mẩu túi ni lông, vỏ hộp nhựa chứa thức ăn bị khỉ nuốt phải sẽ tích tụ trong dạ dày, gây tắc ruột và dẫn đến cái chết đau đớn cho con vật.

Hiểm họa lây nhiễm bệnh tật hai chiều (Zoonosis)

Khỉ và người là các loài động vật linh trưởng có sự tương đồng lớn về mặt sinh học. Do đó, việc tiếp xúc trực tiếp thông qua hành vi cho ăn, vuốt ve tiềm ẩn nguy cơ lây truyền các dịch bệnh nguy hiểm:

Từ người sang khỉ: Các virus gây bệnh cúm, lao, viêm gan, bệnh sởi của con người có thể lây sang đàn khỉ và nhanh chóng bùng phát thành dịch bệnh xóa sổ cả đàn vật nuôi trong rừng đặc dụng.
Từ khỉ sang người: Vết cắn hoặc vết cào của khỉ khi tranh giành thức ăn có thể truyền virus dại, virus herpes B – loại virus cực kỳ nguy hiểm có tỷ lệ tử vong cao ở người nếu không được điều trị kịp thời.

Tai nạn giao thông trên các cung đường ven biển

Để chờ đợi du khách cho ăn, các đàn khỉ thường ngồi ngay sát mép đường, thậm chí lao ra giữa lòng đường Hoàng Sa khi thấy các phương tiện dừng lại. Vào những ngày sương mù hoặc tại các đoạn cua khuất tầm nhìn, đã có không ít trường hợp khỉ bị xe máy, xe ô tô của du khách tông trúng dẫn đến chấn thương hoặc tử vong. Bản thân người điều khiển phương tiện cũng gặp nguy hiểm khi phải phanh gấp hoặc đánh lái bất ngờ để tránh động vật.

Quy định pháp lý và chế tài xử phạt của cơ quan chức năng

Để bảo vệ nghiêm ngặt đa dạng sinh học tại bán đảo Sơn Trà, chính quyền thành phố Đà Nẵng đã ban hành và thực thi nhiều văn bản pháp lý rạch ròi, đi kèm với các biện pháp chế tài nghiêm khắc.

Khung pháp lý áp dụng tại Rừng đặc dụng Sơn Trà:
- Luật Lâm nghiệp năm 2017.
- Nghị định số 35/2019/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực Lâm nghiệp.
- Nghị định số 07/2022/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung các Nghị định về xử phạt vi phạm hành chính.

Theo các quy định hiện hành, các hành vi tự ý xâm nhập vào phân khu bảo vệ nghiêm ngặt, săn bắt, bẫy thả, nuôi nhốt hoặc có các hành động làm xáo trộn cuộc sống tự nhiên của động vật hoang dã trong rừng đặc dụng đều bị coi là hành vi vi phạm pháp luật.

Đối với hành vi cho động vật hoang dã ăn tại các khu vực thuộc Ban quản lý bán đảo Sơn Trà quản lý, lực lượng Kiểm lâm phối hợp với Đội trật tự du lịch bãi biển liên tục tuần tra, nhắc nhở và có quyền lập biên bản xử phạt hành chính đối với những cá nhân cố tình vi phạm sau khi đã được nhắc nhở. Việc thực thi pháp luật nghiêm túc chính là "lá chắn" rạch ròi nhất để bảo vệ các loài động vật trước sự xâm quản quá mức của con người.

Bảng thống kê các hành vi nguy hại và giải pháp khuyến nghị

Để giúp người đọc có cái nhìn trực quan và dễ dàng scannable, dưới đây là bảng tổng hợp các hành vi thường gặp của du khách và giải pháp thay thế hướng tới du lịch trách nhiệm:

Hành vi nguy hại của du khách	Hệ lụy tiêu cực đối với động vật	Giải pháp ứng xử văn minh, trách nhiệm
Cho khỉ ăn bánh kẹo, hoa quả, đồ ăn sẵn	Biến đổi tập tính sinh tồn, gây bệnh tiêu hóa, béo phì	Tuyệt đối không mang theo thức ăn lộ thiên khi tham quan khu vực có khỉ.
Dừng xe giữa đường, tụ tập chụp ảnh cận cảnh	Gây mất an toàn giao thông, khiến khỉ dạn người, dễ tấn công	Chỉ dừng đỗ xe tại các điểm quy định, giữ khoảng cách tối thiểu 5-10 mét.
Sử dụng đèn flash, tiếng ồn lớn khi chụp ảnh Voọc	Làm hoảng loạn tâm lý động vật, khiến chúng bỏ đàn	Tắt đèn flash, giữ không gian yên tĩnh tuyệt đối khi quan sát di sản.
Vứt rác thải, vỏ chai, túi ni lông bừa bãi	Khỉ nuốt phải rác gây tắc ruột, ô nhiễm môi trường rừng	Bỏ rác đúng nơi quy định, thực hiện nguyên tắc "Không để lại gì ngoài những dấu chân".

Chiến dịch hành động: Sự đồng hành của Kiểm lâm và Tình nguyện viên

Nâng cao ý thức cộng đồng không thể đạt hiệu quả nếu chỉ dựa vào việc phạt tiền. Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn thành phố Đà Nẵng, trực tiếp là Hạt Kiểm lâm Sơn Trà - Ngũ Hành Sơn đã triển khai một chuỗi các giải pháp đồng bộ từ gốc.

Cắm biển cảnh báo và phát loa tuyên truyền

Dọc theo tuyến đường lên Sơn Trà, hàng loạt biển báo với nội dung rạch ròi bằng hai ngôn ngữ tiếng Việt và tiếng Anh như: "Không cho động vật hoang dã ăn", "Giữ khoảng cách an toàn với động vật" đã được lắp đặt tại các tọa độ nóng. Tại khu vực khuôn viên chùa Linh Ứng – nơi tập trung lượng khỉ đông nhất – hệ thống loa phát thanh liên tục phát đi các thông điệp cảnh báo về nguy cơ lây nhiễm bệnh tật và thay đổi tập tính của loài khỉ để hướng dẫn du khách.

Đội tuần tra xanh và các tổ chức phi chính phủ

Sự xuất hiện của các bạn trẻ tình nguyện viên đến từ các câu lạc bộ yêu thiên nhiên, các tổ chức bảo tồn như GreenViet đã tạo nên một làn sóng tích cực. Hằng ngày, các đội tình nguyện phối hợp cùng lực lượng kiểm lâm đi dọc các tuyến đường để nhắc nhở trực tiếp những du khách có ý định cho khỉ ăn, phát tờ rơi thông tin và thu gom rác thải nhựa do khỉ lôi từ các thùng rác ra.

Sự kiên trì, bền bỉ của các tình nguyện viên đã giúp giảm đáng kể tỷ lệ hành vi vi phạm, đồng thời thắp lên ngọn lửa trách nhiệm trong lòng mỗi người dân thành phố.

Từ bài học Sơn Trà đến tầm nhìn bảo tồn đa dạng sinh học đô thị

Câu chuyện xung đột giữa con người và động vật hoang dã tại Sơn Trà không phải là duy nhất, nhưng nó là bài học điển hình cho việc quản lý du lịch tại các khu bảo tồn thiên nhiên nằm sát vách đô thị.

Phát triển du lịch sinh thái có kiểm soát

Đà Nẵng trong tầm nhìn chiến lược dài hạn hướng tới đô thị sinh thái bền vững đã xác định: Du lịch Sơn Trà phải là Du lịch trách nhiệm (Responsible Tourism). Thành phố không chạy theo số lượng khách tham quan bằng mọi giá mà tập trung vào chất lượng trải nghiệm:

Tổ chức các tour xem Voọc chà vá chân nâu có hướng dẫn viên chuyên nghiệp đi kèm để kiểm soát hành vi của khách.
Đầu tư xây dựng các hành lang xanh, cầu vượt cây xanh (Green Corridors) băng qua đường giao thông để giúp các đàn khỉ, đàn voọc di chuyển an toàn giữa các phân khu rừng mà không cần phải bước xuống lòng đường bộ.

Giáo dục môi trường từ ghế nhà trường

Để tạo ra một thế hệ tương lai có ý thức bảo tồn cao, ngành giáo dục Đà Nẵng đã phối hợp với Chi cục Kiểm lâm đưa các chương trình ngoại khóa về bảo vệ đa dạng sinh học Sơn Trà vào học đường. Các em học sinh được tham gia các buổi triển lãm ảnh, nghe kể chuyện về "Nữ hoàng linh trưởng", từ đó hình thành tình yêu và ý thức trách nhiệm đối với thiên nhiên một cách tự nhiên và bền vững nhất.

Bộ quy tắc ứng xử văn minh dành cho du khách khi đến Sơn Trà

Để mỗi chuyến đi đến bán đảo Sơn Trà thực sự là một hành trình kết nối xanh đầy ý nghĩa, mỗi du khách cần nằm lòng bộ quy tắc ứng xử văn minh sau đây:

GIỮ KHOẢNG CÁCH AN TOÀN: Không cố tình tiến lại gần, rượt đuổi hoặc dồn ép khỉ, voọc vào các góc hẹp để chụp ảnh. Khoảng cách an toàn tối thiểu là 5 mét đối với khỉ và 20 mét đối với Voọc chà vá chân nâu.
GIỮ SỰ TĨNH LẶNG: Không la hét, bấm còi xe inh ỏi hoặc mở loa nhạc công suất lớn khi di chuyển trong khu vực rừng đặc dụng. Tiếng ồn lớn sẽ làm động vật hoang dã hoảng loạn, bỏ tổ.
QUẢN LÝ RÁC THẢI CÁ NHÂN: Mang tất cả rác thải của bạn trở lại trung tâm thành phố. Không vứt rác tại các trạm dừng chân trên núi vì khỉ sẽ đến bới tìm và nuốt phải túi ni lông.

Trả lại sự bình yên cho rừng già

Bán đảo Sơn Trà là một món quà vô giá mà thế hệ cha ông đã gìn giữ và trao lại cho chúng ta. Vẻ đẹp của Sơn Trà không chỉ nằm ở những bờ biển hoang sơ, những rặng san hô lộng lẫy dưới lòng đại dương, mà nằm ở chính tiếng hót của chim rừng, tiếng xào xạc của cành lá khi đàn Voọc chuyền cành và sự tự do của những đàn khỉ vàng trong ngôi nhà của chúng.

Nâng cao ý thức bảo vệ động vật hoang dã không phải là việc làm của riêng lực lượng kiểm lâm hay các nhà khoa học, đó là bài kiểm tra về văn minh đô thị của mỗi người dân và du khách khi đặt chân đến Đà Nẵng. Hãy ngừng trao đi sự thương hại sai cách, ngừng ném những mẩu bánh kẹo ngọt, thay vào đó, hãy trao cho động vật hoang dã sự tôn trọng và một khoảng không gian tự do nguyên bản để chúng được sống đúng với bản năng của mình.

Trả lại sự bình yên cho rừng già Sơn Trà chính là cách chúng ta bảo vệ mạch ngầm sự sống của quê hương, để sắc xanh của di sản mãi rạng rỡ, đồng hành cùng sự phát triển thịnh vượng và nhân văn của thành phố đáng sống hôm nay và mai sau!

Bảo vệ động vật hoang dã, Bán đảo Sơn Trà, Cho khỉ ăn ở Sơn Trà, Kiểm lâm Đà Nẵng, Voọc chà vá chân nâu, Du lịch trách nhiệm, Môi trường Đà Nẵng 2026, Bảo tồn thiên nhiên